أبو علي سينا ( مترجم : عليرضا مسعودى )

20

قانون در طب ( فارسى )

د . نسخه شرح حكيم آملى آملى در آغاز شرح خود بر قانون با انتقاد از كسانى كه نسخه ها و كتاب‌هاى طبى را مغلوط مى خوانند و طبعاً آن را به غلط ضبط مى كنند به چند مورد از اشتباهات در اين زمينه اشاره مىكند . مثلًا كسى عبارت « الغسل تقلل من حرارة الصبر » شستن صبر زرد باعث كاهش حرارت آن مىشود ، العسل خوانده و در توجيه غلطخوانى خود گفته است : « كاهش حرارت صبر به خاطر خاصيت عسل مى باشد » . ديگرى خوانده كه جالينوس از فصد « منجم » منع نموده در صورتى كه نسخه صحيح « متخم » است يعنى كسى كه دچار تخمه مى باشد ؛ و يا در مبحث تشريح عبارت « الحسّ البصرى يشهد بذلك » را خوانده : حسن بصرى به اين مطلب گواه است . در باره نسخه شرح حكيم محمد بن محمود آملى بايد گفت ، نسخه اى مزجى است كه متن با شرح بسيار آميخته شده به گونه اى كه در بسيارى از موارد ، تفكيك بين شرح و متن مقدور نمى باشد ، لذا تشخيص و تمايز بين شرح و متن خود نياز به دقت زيادى دارد ، خط كشى روى سطور نيز در همه موارد كامل و دقيق نمى باشد . نسخه حكيم آملى به لحاظ معنوى بسيار مورد استفاده مى باشد ، ليكن در بسيارى از عبارات به گونه اى ، نقل به مضمون در آن ديده مىشود و گاه به دليل مزجى بودن آن مثلًا مرجع ضمير را در متن آورده لذا با توجه به قراين و مراجعه به نسخ ديگر مى توان از نظر لفظى از نسخه آملى استفاده نمود . در اينجا به چند نمونه از نقل به معنا در نسخه آملى اشاره مى كنيم : عبارت « عضلتان تأتيان من جهة الموقين يجذبان الجفن الى اسفل جذبا متشابها » مطابق با نسخه تهران و جيلانى و در نسخه بولاق تنها تفاوت « نابتان » به جاى « تأتيان » مى باشد . نسخه آملى چنين دارد « عضلتان يأتى احدهما من جهة الموق الوحشى والاخرى من جهة الانسى حتى اذا جذبتا من الموقين بالتساوى حصل الانطباق » با اين كه تطابق مفهومى با ديگر نسخ دارد ، ولى به لحاظ لفظى بسيار متفاوت مى باشد .